• Bipolar bozukluk, ikiuçlu duygudurum bozukluğu, manik depresif hastalık, ikiuçlu mizaç bozukluğu, bipolar affektif bozukluk gibi isimlerle bilinen ve dünyada yaklaşık her 50-100 kişiden birini etkileyen bir hastalıktır...
• Bütün insanların duygusal dünyasında, ruh halinde değişiklikler, inişler-çıkışlar olur. Herkes günlük yaşamında dakikalar, saatler veya bazen birkaç gün süren öfke, sevinç, üzüntü, coşku, keder, huzursuzluk, endişe duyguları arasında iniş çıkışlar yaşayabilir.
• Ancak Bipolar Bozuklukta; yaşamsal olaylarla kısmen veya tamamen ilişkisiz olarak, uzun süren, keskin iniş çıkışların olduğu, düşünceleri, duyguları, davranışları ve kişinin işlevlerini, yaşamını etkileyenyoğun duygudurum değişimleri yaşanır.
• Yani Bipolar Bozukluk duygularda, düşüncelerde, enerjide ve davranışlarda aşırı değişikliklerle seyreden, kişinin kendisini aşırı coşkulu (mani/hipomani dönemleri) veya çok durgun (depresyon) ya da her ikisinin karışımı (karma dönem) duyguları hissetmesine yol açan bir ruhsal hastalıktır...
• Bipolar hastalığın sık görülen belirtileri birçok kişide benzerdir. Ancak belirtilerin şiddeti ve ortaya çıkış şekli kişiden kişiye değişiklik gösterebilir...

Yanlış: Bipolar bozukluk lityum tuzu eksikliğinden olur...

Doğrusu: Hastalık lityum tuzu eksikliğinden ortaya çıkmaz ancak lityum tuzu bipolar bozukluk tedavisinde en etkili ilaçlardandır.

Yanlış: Bipolar bozukluk, fiziksel hastalıklar gibi kolaylıkla teşhis edilemez...

Doğrusu: Bipolar bozukluk psikiyatri hekimlerince genellikle kolaylıkla teşhis edilebilir. Bazen tanı netleştirilemediğinde izleyerek tanıyı kesinleştirmek gerekir.

Yanlış: Bipolar bozukluğu hastasına yardım etmek mümkün değildir...

Doğrusu: Bipolar bozukluk etkili bir şekilde tedavi edilebilir. Bipolar bozukluğu olan kişilerin %40'ından fazlasında tam düzelme ve yaklaşık yarısında da hastalık belirtilerinde çok belirgin düzelme görülür.

Yanlış: Bipolar bozukluğu hastaları çalışamaz...

Doğrusu: Bipolar bozukluk hastalık dönemleri (mani, depresyon,karma) arasında düzelmelerle giden bir hastalıktır. Bipolar bozukluğu olan kişiler hastalık dönemleri dışında çalışma yaşantısını sürdürebilmektedir.

Yanlış: Bipolar bozukluk 5 yıl boyunca tekrarlamazsa ilaçlar kesilir...

Doğrusu: İlaç tedavisi ile hastalık belirtileri uzun süre tekrarlamasa bile ilaçlarla koruyucu tedaviyi sürdürmek gerekir. Bilgi ve deneyimler koruma kesilince hastalığın tekrarlama riskinin olduğunu göstermektedir.

Yanlış: Bipolar bozuklukta kullanılan ilaçlar bağımlılık yapar...

Doğrusu: Bipolar bozukluk tedavisinde uzun süre kullanılan ilaçlar (duygudurum dengeleyicileri, antipsikotik ve antidepresan ilaçlar) bağımlılık yapmaz. Yan etkiler hekimin bilgisi dahilinde doğru yaklaşımlar ile giderilebilir.

• Bipolar hastalığın tek ve kesin bir nedeni henüz belirlenememiştir. Ancak biyolojik, genetik(ırsi) ve çevresel bir çok etkene bağlı olarak hastalığın ortaya çıktığı bilinmektedir...
• Bipolar bozukluğu olan kişinin çocuklarında hastalık görülme ihtimali yüzde yüz değildir. Hastalığın ortaya çıkışını kalıtım(soya çekim) tek başına açıklamaz...
• Bipolar bozukluğun tanısı esas olarak psikiyatri hekimi tarafından yapılan muayene ile konur. hastalığın tanısını tek başına koyduracak bir tahlil yoktur...
• Bipolar bozukluk, kişilerin psikolojik yapıları, sosyal durumları ile ilişkili değildir. Stres ve yaşam olayları hastalığın ortaya çıkışını kolaylaştırarak tetiğini çekebilir. Bu hastalığa sahip olmak kimsenin suçu, eksikliği, karakter zayıflığı ya da hatası değildir...
• Bipolar bozuklukta temel tedavi ilaçlar ile yapılır. Tedaviniz için kullandığınız ilacı asla kendi kendinize bırakmayın, bu hastalığınızın daha hızlı tekrarlamasına neden olabilir...
• Hastalık hakkında bilgi edinin, hastalık dönemleri öncesi haberci belirtilere karşı hazırlıklı olun, hastalığınızı tetikleyen durumlardan korunun...

10 Cümlede Bipolar Bozukluk

• Bipolar bozukluk iyi tanınan bir hastalıktır ve tüm dünyada milyonlarca insan bipolar bozuklukla birlikte yaşamını sürdürmektedir...
• Bipolar bozukluk şeker hastalığı(diyabet) veya yüksek tansiyon gibi tedavi edilebilir tıbbi bir hastalıktır....
• Bipolar bozukluk biyolojik, genetik(ırsi) ve çevresel bir çok etkene bağlı olarak ortaya çıkar ve beynin duygu, düşünce ve davranışları kontrol eden merkezlerini etkiler...
• Bipolar bozuklukta temel tedavi duygudurum dengeleyici denilen ilaçlar ile yapılır...
• Bipolar bozukluk tedavisinde en sık yapılan hata daha iyi hissetmeye başlayınca ilaçları bırakmaktır...
• Daha iyi hissetmeye başladığınızda iyilik halinizin kalıcı olması için ilacınızı her gün almaya devam edin...
• Tedaviniz için kullandığınız ilacı asla kendi kendinize bırakmayın, bu hastalığınızın daha hızlı tekrarlamasına neden olabilir...
• Tedavinizle birlikte alkol kullanımından kesinlikle uzak durun...
• Tedaviyle ilgili tüm sorunlarınızı hekiminizle konuşun...

Bipolar bozukluğun belirtileri kişiden kişiye büyük ölçüde çeşitlilik gösterebileceği gibi dönemden döneme de değişebilir. Eğer siz ya da herhangi bir tanıdığınız bu belirtilerden herhangi birini yaşıyorsa, lütfen daha fazla bilgi, tanısal testler ve tedavi seçenekleri için bir doktora danışın.

DEPRESYON

• Umutsuzluk hisleri
• İşe, okula, hobilere vb. dönük ilgi kaybı
• Sosyal çekilme
• Ajitasyon ve sinirlilik
• Zayıf konsantrasyon
• Düşük enerji ve uyuşukluk
• Mutsuz duygudurum
• İştahta veya vücut ağırlığında değişiklikler
• Aşırı uyuma veya uykusuzluk
• Özkıyım düşünceleri

MANİ

• Umutsuzluk hisleri
• Yükselmiş duygudurum
• Aşırı sinirlilik
• Hızlı ve öngörülemez duygusal değişiklikler
• Yarışan düşünceler
• Dikkatte aşırı dağınıklık
• Kişiliğe uyumsuz riskli davranışlar (aşırı harcama, düşüncesizce cinsel ilişkide bulunma)
• Artmış özgüven
• Artmış aktivite düzeyleri
• Azalmış uyku ihtiyacı

Bu konuyla ilgili daha fazlası için www.isbd.org Bilgi Merkezini ziyaret ediniz.

“Metabolik bozukluklar” fazla kilolu olma, obezite, yüksek kolesterol ve trigliserid, yüksek kan basıncı, ve/veya tip II diyabet hastalığı gibi çeşitli durumları içeren kapsamlı bir ifadedir. Bipolar bozukluğu olan bireyler, metabolik sendrom geliştirme açısından bipolar bozukluğu olmayan bireylerden daha yüksek riske sahiptir.

BİPOLAR BOZUKLUK VE METABOLİK BOZUKLUKLAR BİRLEŞTİĞİNDE ORTAYA ÇIKAN KOMPLİKASYONLAR

Bu sağlık sorunları kümesi sizi ciddi fiziksel hastalıklar açısından yüksek riskli hale getirebileceği gibi, psikiyatrik durumunuzu daha karmaşık bir hale getirebilir. Hem bipolar bozukluğu hem de metabolik sorunları olan bireyler aşağıdaki güçlüklerle karışılabilirler:

• Kalp ve damar hastalıkları
• Bazı kanser tipleri
• Azalmış yaşam kalitesi
• Günlük aktiviteleri yürütmekte güçlük
• Kişiler arası ilişkileri sürdürmekte güçlük
• İş sorunları
• Daha sık duygudurum bozukluğu dönemleri
• Etkinliklere dönük ilgi ve motivasyonda azalma
• Daha fazla depresif durum
• Bipolar bozukluk belirtileri tedaviye daha az yanıt verebilir
• Düşünme, yoğunlaşma, karar verme, planlama / organizasyon yetileri gibi bilişsel güçlükler.

RİSK FAKTÖRLERİ

Metabolik bozukluk gelişme olasılığını arttıran faktörlerin bazıları davranışsal değişikliklerle kontrol altına alınabilir, diğerleri ise sadece biyolojiktir.

• Kötü beslenme tercihleri
• Artmış sigara kullanımı
• Düşük bedensel aktivite
• İlaç yan etkileri
• Sağlık hizmetine erişim
• Stresli yaşam olayları ve yaşantılar (örneğin çocukluk çağı istismarı)
• Mali sorunlar
• Suç oranı yüksek bölgelerde yaşama
• İş sorunları
• Biyolojik faktörler
• Bağışıklık/yangı sistemi aktivasyonunda artış
• Stres hormonları, kortizol, insülin ve adrenalin sistemi değişiklikleri
• Uyku bozuklukları

Önleme ve Tedavi

• Farkında olun. Bipolar bozukluk nedeniyle metabolik bozukluk gelişme riskinizin yüksek olduğunu bilmek bunu önlemek için size yardımcı olacaktır ve hastalığın önlenmesi esastır.
• Sağlıklı bir beslenme sürdürün. Cinsiyetinize, yaşınıza ve vücut tipinize uygun kalori alımı ile dengelenmiş bir diyet çok önemlidir. Doktorunuzla birlikte sizin için doğru bir beslenme planı oluşturmaya çalışın.
• Egzersiz yapın. Mümkün olduğu kadar sık bedensel, aerobik aktivitelere (yürüyüş, koşu, bisiklet vb.) katılın.
• Uykuyu bir öncelik haline getirin. Normal bir uyku programı yapmak ve sürdürmek, genel iyilik halinizin sağlanması ve bipolar bozukluk belirtilerinizin giderilmesi için kesinlikle çok önemlidir. Uyku sağlığı metabolik problemleri gidermede de çok önemlidir.
• Tedavi seçenekleriniz üzerine düşünün. Doktorunuzla bipolar bozukluk tedavi seçenekleri arasında metabolik bozukluklara yol açma ya da metabolik bozuklukları kötüleştirme olasılığı daha düşük olanlar hakkında konuşun ve tedavi planınızda yapılabilecek değişiklikleri araştırın.
• Diğer hastalıkları kontrol altına alın. Tıkınırcasına yeme bozukluğu, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu(DEHB), ve hipotiroidi metabolik bozukluklarla ilişkili diğer hastalıklardan sadece birkaçıdır. Doktorunuzla birlikte tüm bu sorunların kontrol altında tutulmasını sağlamaya çalışın.
• Düzenli kontroller planlayın. Size sağlık hizmeti sunanlardan sizi 6-12 ayda bir metabolik sorunlar açısından değerlendirmelerini isteyin.
• Bilgi isteyin. Bilimsel kanıtlar bipolar bozuklukla ilişkili metabolik sorunların destekleyici gruplar, davranış yönetimi, eğitim ve bazı durumlarda ilaç tedavisi ile tedavi edilebilir olduğunu göstermektedir. Bipolar bozukluk ve metabolik sorunları olan kişiler için, yaşadığınız bölge ve ülkenize özgün kaynakları araştırın.

DOĞUM SONRASI DÖNEM

Doğumdan sonraki dönem, bipolar bozukluğun nüksetmesi için yüksek riskli bir zaman olabilir. Bipolar bozukluk belirtilerinin doğum sonrası tekrarlamayacağını garanti etmenin hiçbir yolu olmasa bile, hazırlıklı olmak ve önlemek için yapabileceğiniz şeyler vardır:

• Doğumla ilgili endişenizi yönetin. Doğum düşüncesi, bazı kadınlarda, özellikle doğum sonrası depresyon veya mani dönemi geçirmiş olanlar için endişe duygularını ortaya çıkarabilir. Bu endişeler uykuyu etkiler ve nüks riskini artırabilir. Doğum ile ilgili gerginliklerinizi hafifletmeye yardımcı olması için doktorunuzla konuşun ve / veya doğum öncesi derslerine katılın.

• Uyku bozukluğunu en aza indirin. Uyku kaybı doğum sırasında kaçınılmazdır, bu nedenle düzenli bir uyku-uyanıklık döngüsünün sağlanması zor olabilir. Hastanedeyken, dinlenebilmeniz için bebeğin geceleri bebek odasında kalmasını sağlayın ve gün boyunca da fırsat bulduğunuzda uyumaya çalışın. Mümkünse, eşinizi yeni doğanın gece beslenmelerine ve günlük bakımına dahil edin.

• Uyaranları azaltın. Aile ve arkadaşlar tarafından yapılan ziyaretler uyku bozukluğuna neden olan aşırı zihinsel uyarıya neden olabildiğinden, doğumdan sonra uyaranları azaltmak özellikle önemlidir.

• Sosyal destek için elinizi uzatın. Duygusal destek ve teşvik için eş, aile ve arkadaşlarınıza güvenin. Bu destek sistemi aynı zamanda yeni doğanın bakımına da yardımcı olarak mola almanızı sağlar, böylelikle çok bunalmış hissetmezsiniz. Hazır bir destek çevreniz yoksa, yardımcı olabilecek topluluk kaynakları hakkında doktorunuzla konuşun.

• Belirtilerinizi yakından izleyin. Belirtileri, ruhsal değişiklikleri, uyku bozukluklarını ve ilaçları izlemek için günlük duygudurum çizelgesi tutun ve bunu doktorunuzla paylaşın. Bu basit günlük alışkanlık, duygudurum dönemleri şiddetlenmeden önce öngörmede, tanımada ve tedavi etmede çok değerli olabilir.

• Sorunun ilk işaretinde yardım alın. Depresyon, endişe, sinirlilik veya mani belirtileri fark ederseniz hemen doktorunuza danışın. Erken teşhis, izleme ve tedavi duygudurumda daha ciddi bozulmayı önlemede yardımcı olabilir.

Emzirme Gerçekleri

• Bipolar bozukluğun tedavisinde kullanılan ilaçların çoğu anne sütüne geçmektedir.
• Emzirirken ilaç almanın olası riskleri ve yararları hakkında doktorunuzla konuşun ve bebeğinizde olası ilaç zehirlenmesi belirtileri hakkında bilgi edinin.
• Bebeğin ilaca maruz kalma riskini azaltmak için o gün emzirdikten hemen sonra ilaç alınmalıdır.
• Geceleri emzirme sıklıkla uyku bozukluğuna neden olabileceğinden bebek mamaları ile anne sütüne katkıda bulunulması düşünülmelidir.

Postpartum Psikoz: Neler Bilmeniz Gerekiyor

• Postpartum psikoz, doğum sonrasında karşılaşılan en ciddi psikiyatrik bozukluktur.
• Belirtiler ilk 48 ila 72 saat gibi çok erken dönemde de ortaya çıkabilir, ancak genellikle doğumdan sonraki ilk iki hafta içinde görülür.
• İlk belirtiler genellikle belirsizdir, uykusuzluk, ajitasyon ve sinirlilik içerebilir.
• Hastalık ilerledikçe,hızlı değişen duygudurum, şaşkınlık, tuhaf davranışlar gelişebilir; hasta sesler duymaya başlayabilir veya saçma inançlara kapılmaya başlayabilir(sanrı ya da hezeyan).
• Postpartum psikoz karar verme becerisini etkileyebileceğinden, lohusa hasta olmadığını düşünebilir ve tedaviyi reddedebilir.
• Doğum sırasında oldukça yaygın olan uyku kaybı, doğum sonrası psikozun güçlü bir tetikleyicisi olabilir.
• Postpartum psikoz acil psikiyatrik bir durumdur ve hastaneye yatış genellikle gereklidir.

Gebelik boyunca birçok faktör duygudurumunuzu etkileyebilir. Geçmiş deneyimlerinizin yanı sıra yeni koşulların ve tetikleyicilerin farkında olmak önemlidir.

• Kaygı düzeyinizi izleyin. Duygudurum belirtilerinizi yakından takip edin ve doktorunuza bildirin. Doktorunuzla daha sık görüşme yapmanız gerekebilir.
• İlaçlarla ilgili önerileri dikkatle takip edin. Duygudurum dengeleyicinizin dozunun azaltılma hızı duygudurumunuzu etkileyebilir.
• Sosyal desteğinizde, stresli yaşam olaylarında ve ilişkilerinizde yaşadığınız güçlüklerde gözlemlediğiniz değişiklikleri kaydedin.
• Dinlenmek için kendinize yeterli zaman ayırdığınızdan emin olun.
• Gevşeme teknikleri kullanın.

Gebelik süresince, özellikle de ilk üç ayda, ilaç kullanımı en aza indirilmeye çalışılır ancak hastalığınızı kontrol altında tutabilmek için doktorunuzla birlikte ilaç tedavisine devam etmenin gerekli olduğuna karar verebilirsiniz.

Bu takdirde göz önünde bulundurulması gereken bazı şeyler:

• Eğer ilacınızın fetus üzerinde zararlı etkilerle ilişkili olduğu biliniyorsa, kullanabileceğiniz daha güvenli bir ilaç olabilir. Olası ilaç seçeneklerini doktorunuzla konuştuğunuzdan emin olun.

• Fetal riski bütünsellik içinde ele almak önemlidir. Her gebelikte, herhangi bir ilaç almasanız bile, %1-3 oranında majör anomalili bir bebeğe sahip olma riskiniz vardır. Bipolar bozukluk tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar bu riski artırır; ancak tedavinin size ve bebeğinize olan faydaları ile bu küçük risk bir arada değerlendirilmelidir.

• Doktorunuza danışmadan önce kesinlikle ilaçlarınızı kesmeyin veya ilaçlarınızda bir değişiklik yapmayın.

Fetusa yönelik risklerden kaçınmak ve bipolar bozukluk belirtilerini en aza indirmek için dikkatli bir gebelik planı gereklidir.

• Uzun süreli denge halini sağlayın. Gebelik öncesi duygudurumunuzun dengede olduğu en az 4 ila 6 aylık bir dönemin sağlanmış olması önerilmektedir. Gebelik planı için doktorunuza danışın. Mümkünse bu görüşmelere partnerinizi de dahil edin.

• İlaçları gözden geçirin. Bazı kadınlar gebelik denemesinde ilaçlara devam etmeye ihtiyaç duyarken bazıları ilaçları azaltabilir veya dozlarını düşürebilir. İlaç değişiklikleri doktorunuzun yakın gözetimi altında yapılmalıdır.

• Doktorunuzla yakın temasta kalın. İlaç değişikliklerinin duygudurumunuz üzerindeki etkilerinin belirlenebilmesi için doktorunuz tarafından düzenli izlem önerilmektedir. Gebelik süresince ilaçlar kesildiğinde veya dozları azaltıldığında hastalığın tekrarlama riski yüksektir, bu sebeple tedaviniz ne kadar erken planlanırsa o kadar iyi olur.

• Bir uzman belirleyin. Halihazırda bir psikiyatristin takibi altında değilseniz, doktorunuzla uzman bir psikiyatristin değerlendirmesi için yönlendirilme imkanınızı konuşmalısınız.

Bu bilgi kartı Gebelik ve Bipolar Bozukluk serisinin bir parçasıdır. Bu konuyla ilgili daha fazlası için www.isbd.org Bilgi Merkezini ziyaret ediniz.

Aile üyeleri veya yakın arkadaşlar, hamilelik ile ilgili kararlar ve doğumdan sonra genellikle destek ve rehberlik için çağrılır. Stresinizi yönetmek için ve ayrıca aile üyenizin baş etmesine yardımcı olmak için yapabileceğiniz bazı şeyler vardır:

• Bipolar bozukluk hakkında bilgi edinin. Hastalığın belirtileri, nedenleri / tetikleyicileri ve çeşitli tedavi yaklaşımları hakkında bilgi edinin. Hamilelik ve doğumun hastalığa nasıl etki ettiğini öğrenmek de önemlidir.

• Kendinizi erken nüks belirtileri hakkında eğitin. Duygudurum dönemlerinin önlenmesi ve tedavisi için erken belirtilerin tanınması önemlidir. Duygudurum dönemleri farklı kişilerde farklı belirtilerle başlayabilir. Örneğin, uyku kaybı bazı hastalarda maninin ilk belirtisi olabilir; bir başkasında da düşüncelerin hızlanması ya da coşkulu/sinirli ruh hali ilk belirti olarak ortaya çıkabilir.

• Onun tedavi ve bakımına eşlik edin. Mümkünse, doktor randevularına beraber gidin. Bu sayede, doktora sorular sorabilir ve gözlemlerinizi paylaşabilirsiniz. Randevular arasında, durumundaki değişikliklerden endişe ediyorsanız, doktoruyla bağlantı kurması için onunla görüşün ve daha erken bir ziyarette bulunmasını önerin.

• Onu önerilen tedavi planına uymaya teşvik edin. Hasta olan yakınınız ilacını, kendisine reçete edilen şekilde almak için bazen çeşitli hatırlatıcılara ihtiyaç duyabilir.

• Onun yeterli uyku almasına yardımcı olun. Uyku bozukluğu, gebelikte, özellikle gebeliğin sonlarında ve doğum sonrasında sık görülür. Uyku kaybı, bipolar bozukluğu olan bireylerde duygudurum dönemini tetikleyebilir. Özellikle geceleri için yenidoğanınsorumluluğu paylaşıldığında, anneye iyi bir gece uykusu sağlamak mümkün olacaktır.

• Duygusal destek, güvence ve umut sağlayın. Bir arkadaşınıza veya ailenizin bir üyesine bipolar bozuklukla baş etmesinde yardımcı olmak sizin için de stresli ve zorlayıcı olabilir. Destekleyici olun, ancak kendi ihtiyaçlarınıza da dikkat edin. Bipolar bozukluğu olan bireyleri tedavi eden çoğu sağlık hizmeti sağlayıcısı, genellikle destek verene de yardımcı olabilir ve eğitim verebilir.